Ólík verðlagsþróun vekur spurningar

Við undirritun kjarasamninga árið 2024 var markmiðið að stuðla að minni verðbólgu, lægri vöxtum og auknum stöðugleika. Launafólk samþykkti hóflegar launahækkanir en á sama tíma var lögð áhersla á að Samtök atvinnulífsins og fyrirtæki sýndu ábyrgð í verðlagningu og styddu þannig við markmið samninganna.

Ný verðkönnun Verðlagseftirlits ASÍ hefur varpað athyglisverðu ljósi á hvernig fyrirtæki brugðust við þessu ákalli. Þar kemur fram að verð á súkkulaði og sælgæti hefur hækkað um tæpan þriðjung á síðustu tveimur árum. Einn framleiðandi sker sig þó verulega úr. Verð á vörum sælgætisframleiðandans Kólus hækkaði aðeins um 4,2%, á meðan verð hjá öðrum stærri sælgætisframleiðendum hækkaði um 30–35%.

Gögn verðlagseftirlits ASÍ sýna einnig fram á að hagnaður Kólus dróst saman á sama tíma og hagnaður annarra framleiðenda jókst. Það bendir til að Kólus hafi tekið stærri hluta kostnaðarhækkana á sig í stað þess að velta þeim að fullu út í verðlag til neytenda.

Þessar niðurstöður vekja áleitnar spurningar. Fyrirtæki sem störfuðu við sambærileg rekstrarskilyrði og stóðu frammi fyrir sömu hækkunum á aðföngum en samt varð verðþróunin mjög ólík á milli þeirra.

Könnun ASÍ sýnir að mögulegt sé að halda betur aftur af verðhækkunum en víða var gert. Hefðu fleiri fyrirtæki farið sömu leið og Kólus hefði það stutt betur við markmið kjarasamninganna um lægri verðbólgu og skapað fyrr svigrúm til vaxtalækkana og aukins kaupmáttar heimilanna.

Af þessu verður ekki annað ráðið en að launafólk hafi axlað sína ábyrgð og haldið sig innan þess ramma sem Seðlabankinn lagði við undirritun kjarasamninga. Aðrir hafa ekki axlað sína ábyrgð nema einstaka fyrirtæki eins og Kólus.